“Tansiyonum kaç olmalı?” ve “Tansiyon kaç olursa tehlikelidir?” hastaların en sık sorduğu sorular arasındadır.
Kan basıncının sürekli yüksek seyretmesine hipertansiyon adı verilir. Hipertansiyon çoğu zaman belirgin bir şikâyete yol açmadığı için uzun yıllar fark edilmeden kalabilir. Buna karşın tedavi edilmediğinde kalp, beyin, böbrekler ve damar sistemi üzerinde önemli hasara neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca şikâyet olduğunda değil, düzenli olarak kan basıncının ölçülmesi önemlidir.
Normal Tansiyon Kaç Olmalıdır?
Tansiyon değerlendirilirken iki değer dikkate alınır:
Sistolik kan basıncı (büyük tansiyon): Kalbin kasılması sırasında oluşan basınçtır.
Diyastolik kan basıncı (küçük tansiyon): Kalbin gevşemesi sırasında damar sistemindeki basıncı gösterir.
Sağlıklı bir erişkinde 120/80 mmHg civarındaki kan basıncı ideal bir değer olarak kabul edilebilir. Halk arasında bu değer “12’ye 8” olarak ifade edilir.
Ancak tansiyonun 120/80 mmHg’nin üzerinde olması kişinin mutlaka hipertansiyon hastası olduğu anlamına gelmez.
Genel olarak:
- Yaklaşık 120/80 mmHg: İdeal kan basıncı değeridir.
- 120–139/70–89 mmHg: Hipertansiyon tanısı anlamına gelmez; ancak ideal değerlerin üzerindedir ve kişinin kalp-damar riskiyle birlikte değerlendirilmelidir.
- Muayenehanede 140/90 mmHg veya üzeri: Hipertansiyon açısından değerlendirme gerektirir.
- Evde yapılan ölçümlerin ortalamasının 135/85 mmHg veya üzerinde olması: Hipertansiyon açısından anlamlı kabul edilir.
Burada önemli bir nokta, hipertansiyon tanısının çoğu zaman tek bir tansiyon ölçümüne dayanarak konulmamasıdır. Farklı günlerde yapılan ölçümler, evde tansiyon takibi veya gerektiğinde 24 saatlik tansiyon holteri ile yüksek kan basıncının devamlı olup olmadığı değerlendirilir.
Tansiyon Kaç Olursa Yüksek Kabul Edilir?
Kan basıncı sınıflandırmaları kullanılan kılavuza ve ölçüm yöntemine göre farklılık gösterebilir.
Muayenehanede tekrarlanan ölçümlerde kan basıncının 140/90 mmHg veya üzerinde olması hipertansiyon açısından değerlendirme gerektirir.
Özellikle muayenehanede yüksek ölçülen kan basıncının evde normal olması beyaz önlük hipertansiyonu olarak adlandırılan durumu düşündürebilir.
Bunun tersine, muayenehanede normal olmasına rağmen evde veya günlük yaşam sırasında yüksek kan basıncı değerleri görülebilir. Buna da maskeli hipertansiyon adı verilir.
Tanının doğru konulabilmesi için gerektiğinde evde tansiyon takibi veya 24 saatlik ambulatuvar kan basıncı ölçümü kullanılabilir.
Yüksek Tansiyon Belirti Verir mi?
Hipertansiyonun en önemli özelliklerinden biri uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerleyebilmesidir.
Bu nedenle hipertansiyon için bazen “sessiz” bir hastalık ifadesi kullanılır.
Bazı kişilerde kan basıncı yükseldiğinde:
- Baş ağrısı
- Baş dönmesi
- Çarpıntı
- Kulakta uğultu
- Nefes darlığı
- Halsizlik
gibi şikâyetler görülebilir.
Ancak bu belirtilerin hiçbiri hipertansiyona özgü değildir. Kişinin kendisini iyi hissetmesi de tansiyonunun normal olduğu anlamına gelmez.
Tansiyon Kaç Olursa Tehlikelidir?
Hastaların en çok merak ettiği konulardan biri belirli bir tansiyon değerinin ne zaman tehlikeli olduğudur.
180/120 mmHg ve üzerindeki kan basıncı değerleri ciddi derecede yüksek kabul edilir ve dikkatle değerlendirilmelidir. Ancak acil tedavi gerekip gerekmediğini belirleyen yalnızca tansiyonun rakamsal değeri değildir.
Özellikle çok yüksek tansiyona;
- Göğüs ağrısı,
- Şiddetli nefes darlığı,
- Konuşma bozukluğu,
- Kol veya bacakta ani güç kaybı,
- Bilinç değişikliği,
- Şiddetli veya alışılmadık baş ağrısı,
- Görme bozukluğu
gibi belirtiler eşlik ediyorsa kalp, beyin, böbrek veya diğer organlarda akut etkilenme söz konusu olabilir ve acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Dolayısıyla “tansiyonum 18 oldu” ifadesini tek başına değerlendirmek yerine, ölçümün doğru yapılıp yapılmadığına, yüksekliğin devam edip etmediğine ve hastada eşlik eden belirtilerin bulunup bulunmadığına bakmak gerekir.
Yüksek Tansiyon Kalbe Nasıl Zarar Verir?
Uzun süre kontrolsüz kalan hipertansiyon kalbin sürekli olarak daha yüksek bir basınca karşı çalışmasına neden olur.
Zaman içerisinde kalp kasında kalınlaşma gelişebilir. Hipertansiyon ayrıca koroner arter hastalığı, kalp yetmezliği, atriyal fibrilasyon, inme ve böbrek hastalığı riskinin artmasıyla ilişkilidir.
Bu nedenle hipertansiyon tedavisinin amacı yalnızca tansiyon cihazındaki rakamları düşürmek değil, uzun dönemde kalp-damar hastalıkları ve organ hasarı riskini azaltmaktır.
Evde Tansiyon Nasıl Doğru Ölçülür?
Yanlış ölçüm tekniği olduğundan yüksek veya düşük tansiyon değerleri görülmesine neden olabilir.
Tansiyon ölçmeden önce en az 5 dakika dinlenmek, sırt destekli şekilde oturmak, ayakları yere basmak ve kolu kalp seviyesinde tutmak önemlidir.
Ölçüm sırasında konuşulmamalı ve kola uygun büyüklükte manşet kullanılmalıdır.
Mümkünse birer dakika arayla iki ölçüm yapılması ve değerlerin kaydedilmesi yararlıdır. Özellikle hipertansiyon tanısı veya tedavinin etkinliği değerlendirilirken farklı günlerde tekrarlanan ölçümlerin ortalaması tek bir ölçümden daha değerlidir.
Hipertansiyon Tedavisinde Her Hastaya İlaç Gerekir mi?
Tedavi kararı yalnızca tansiyon değerine göre verilmez.
Hastanın yaşı, toplam kardiyovasküler riski, diyabet veya böbrek hastalığının bulunması, geçirilmiş kalp-damar hastalıkları ve hedef organ hasarı gibi faktörler birlikte değerlendirilir.
Yaşam tarzı düzenlemeleri hipertansiyon tedavisinin temel parçalarından biridir.
Tuz tüketiminin azaltılması, uygun vücut ağırlığının sağlanması, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı beslenme, sigaranın bırakılması ve aşırı alkol tüketiminden kaçınılması kan basıncının kontrolüne katkı sağlar.
Gerekli hastalarda bunlara ilaç tedavisi eklenir.
Tansiyon İlacı Başlandıktan Sonra Ömür Boyu Kullanmak Gerekir mi?
Hipertansiyon çoğunlukla kronik bir hastalıktır ve birçok hastada uzun süreli tedavi gerekir.
Ancak kilo kaybı ve yaşam tarzındaki önemli değişiklikler sonrasında bazı hastalarda ilaç ihtiyacı azalabilir.
Tansiyon değerlerinin normale gelmesi üzerine ilaçların hasta tarafından kendiliğinden kesilmesi doğru değildir. Çünkü normal değerler çoğu zaman kullanılan tedavinin etkisiyle sağlanmaktadır.
İlaç dozu veya tedavinin değiştirilmesine hekim tarafından karar verilmelidir.
Sonuç
Hipertansiyon uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebilen ancak tedavi edilmediğinde kalp, beyin, böbrek ve damar sisteminde ciddi sorunlara yol açabilen önemli bir hastalıktır.
120/80 mmHg civarı ideal bir kan basıncı değeri olmakla birlikte, hipertansiyon tanısı tek bir ölçümle konulmamalıdır. Muayenehanede tekrarlayan 140/90 mmHg ve üzerindeki, ev ölçümlerinde ise ortalama 135/85 mmHg ve üzerindeki değerler hipertansiyon açısından değerlendirilmelidir.
Kan basıncının doğru teknikle ve düzenli olarak ölçülmesi, hipertansiyonun erken tanınması ve kişiye uygun tedavinin planlanması uzun dönem kalp-damar riskinin azaltılmasında büyük önem taşır.
Doç. Dr. Emin Alioğlu
Kardiyoloji Uzmanı – İzmir
