Kan tahlilinde troponin değerinin yüksek görülmesi hastalarda doğal olarak endişeye neden olabilir. Çünkü troponin çoğunlukla kalp krizi ile ilişkilendirilen bir kan testidir. Ancak önemli bir nokta vardır:
Her troponin yüksekliği kalp krizi anlamına gelmez.
Troponin yüksekliğinin doğru yorumlanabilmesi için hastanın şikâyetleri, EKG bulguları ve troponin değerinin zaman içerisindeki değişimi birlikte değerlendirilmelidir.
Troponin nedir?
Troponin, kalp kası hücrelerinde bulunan bir proteindir. Kalp kası hücreleri hasar gördüğünde troponin kana geçer ve kan testlerinde düzeyi yükselir.
Günümüzde kullanılan yüksek duyarlılıklı troponin testleri (high-sensitivity troponin, hs-cTn) kalp kasındaki oldukça küçük değişiklikleri bile saptayabilmektedir.
Bu nedenle troponini yalnızca bir “kalp krizi testi” olarak değerlendirmek doğru değildir. Troponin öncelikle kalp kası hasarının bir göstergesidir.
Troponin yüksekliği kalp krizi anlamına gelir mi?
Kalp krizi, troponin yüksekliğinin en önemli nedenlerinden biridir. Ancak kalp krizi tanısı yalnızca troponinin yüksek olmasına bakılarak konulmaz.
Kalp krizi tanısında;
- Göğüs ağrısı ve diğer şikâyetler,
- EKG bulguları,
- Troponinin seri ölçümlerde yükselme veya düşme göstermesi,
- Gerektiğinde ekokardiyografi ve koroner görüntüleme sonuçları
birlikte değerlendirilir.
Dolayısıyla tek bir kan testinde troponinin yüksek bulunması tek başına kişinin kalp krizi geçirdiğini göstermez.
Troponin neden yükselir?
Kalp krizi dışında birçok durumda troponin yüksekliği görülebilir. Bunların arasında:
- Kalp yetersizliği,
- Hızlı seyreden ritim bozuklukları,
- Miyokardit (kalp kası iltihabı),
- Akciğer embolisi,
- Ciddi enfeksiyonlar ve sepsis,
- Böbrek hastalıkları,
- Çok yüksek veya çok düşük tansiyon,
- Bazı ciddi sistemik hastalıklar
yer alabilir.
Bu nedenle troponin yüksekliği saptandığında asıl önemli olan “Troponin neden yükseldi?” sorusunun yanıtını bulmaktır.
Yoğun egzersiz troponini yükseltebilir mi?
Evet. Özellikle maraton, uzun mesafe bisiklet veya çok yoğun dayanıklılık egzersizleri sonrasında troponin değerlerinde geçici yükselmeler görülebilir.
Bunun, yoğun egzersiz sırasında kalbin artan iş yükü ve kalp kası hücrelerinin maruz kaldığı geçici stresle ilişkili olduğu düşünülmektedir.
Egzersiz sonrasında görülen troponin yüksekliği, tek başına kalp kasında kalıcı hasar veya kalp krizi olduğu anlamına gelmez. Ancak özellikle göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma gibi belirtiler eşlik ediyorsa mutlaka tıbbi değerlendirme gerekir.
Troponin kaç olursa tehlikelidir?
Bu, hastaların en sık sorduğu sorulardan biridir. Ancak “Troponin şu değerin üzerindeyse kalp krizi vardır” şeklinde herkes için geçerli tek bir sayı yoktur.
Normal sınırlar kullanılan troponin testine, laboratuvara ve ölçüm yöntemine göre değişebilir.
Ayrıca yalnızca troponinin ne kadar yüksek olduğu değil, seri ölçümlerde nasıl değiştiği de önemlidir.
Örneğin başlangıçta normal veya hafif yüksek olan bir troponinin birkaç saat içerisinde belirgin yükselmesi akut bir kalp hasarı açısından önemli olabilir. Buna karşılık bazı kronik hastalıklarda troponin uzun süre hafif yüksek seyredebilir.
Bu nedenle troponin sonucu mutlaka klinik durumla birlikte değerlendirilmelidir.
Böbrek hastalarında troponin neden yüksek olabilir?
Kronik böbrek hastalığı olan kişilerde, özellikle yüksek duyarlılıklı troponin testlerinde, değerler kalp krizi olmadan da normal sınırların üzerinde bulunabilir.
Bu durum yalnızca troponinin böbreklerden yeterince atılamamasıyla açıklanmaz. Kronik böbrek hastalığına eşlik eden kalp kası yapısındaki değişiklikler, kalp yetersizliği ve kronik kardiyovasküler stres de troponin yüksekliğine katkıda bulunabilir.
Bu hastalarda da tek bir troponin değerinden ziyade hastanın şikâyetleri, EKG’si ve seri troponin ölçümlerindeki değişim önem taşır.
Troponin yüksek çıktığında ne yapılmalı?
Troponin yüksekliği saptandığında öncelikle paniğe kapılmadan, ancak sonucu da ihmal etmeden nedeninin belirlenmesi gerekir.
Özellikle göğüste baskı veya sıkışma, nefes darlığı, soğuk terleme, bulantı ya da kola, sırta veya çeneye yayılan ağrı gibi belirtiler varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Değerlendirmede EKG ve seri troponin ölçümleri başta olmak üzere, hastanın durumuna göre ekokardiyografi, koroner BT anjiyografi veya girişimsel koroner anjiyografi gibi ileri incelemeler gerekebilir.
Sonuç
Troponin yüksekliği önemli bir bulgudur ancak her zaman kalp krizi anlamına gelmez.
Troponin bize kalp kasında bir hasar veya stres olabileceğini gösterir. Bunun nedeninin kalp krizi mi, başka bir kalp hastalığı mı yoksa kalp dışı başka bir durum mu olduğu hastanın şikâyetleri, EKG bulguları, seri troponin ölçümleri ve gerektiğinde ileri tetkiklerle belirlenir.
Bu nedenle troponin sonucunu tek başına yorumlamak yerine, özellikle göğüs ağrısı veya diğer kalp belirtileri varsa kardiyoloji değerlendirmesi yapılması önemlidir.
